Current portal location

Website content

News archive

United States | Bruksela, 4 lipca 2014 r.

Ochrona usług publicznych w ramach transatlantyckiego partnerstwa handlowo-inwestycyjnego (TTIP) i innych umów handlowych UE

Protecting public services in TTIP and other EU trade agreements

W Unii Europejskiej usługi publiczne, takie jak opieka zdrowotna i edukacja, należą do najlepszych na świecie. Odgrywają szczególną rolę, docenianą przez Europejczyków i zapisaną w prawie UE.

Dlatego też UE i jej poszczególne kraje są zobowiązane do chronienia usług publicznych we wszystkich przyjmowanych nowych przepisach lub strategiach politycznych – również w ogólnounijnych porozumieniach handlowych zawieranych z krajami spoza Europy.

Cztery gwarancje ochrony usług publicznych w każdej umowie handlowej UE

Wszystkie umowy handlowe UE zawierają cztery istotne gwarancje obejmujące usługi publiczne – dotyczą one monopoli, dostępu do rynku, subsydiów i regulacji.

Dzięki tym gwarancjom rządy państw członkowskich UE mają całkowitą swobodę w zakresie zarządzania usługami publicznymi.

  1. Monopole
    Władze krajowe, regionalne i lokalne mają prawo zorganizować sektor usług publicznych w taki sposób, że wszystkie usługi będzie świadczył tylko jeden dostawca. Zgodnie z definicjami ekonomistów, na tym właśnie polega monopol. Wyłącznym dostawcą może być:
    • podmiot będący własnością publiczną – mamy wtedy do czynienia z „monopolem państwowym”
    • prywatne przedsiębiorstwo posiadające wyłączne prawo do oferowania określonej usługi.
    Podmiot taki może działać na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym. Ochrona ta obowiązuje w odniesieniu do wszystkich sektorów, z wyjątkiem usług telekomunikacyjnych i komputerowych.
  2. Dostęp do rynku
    W przypadku opieki zdrowotnej, usług socjalnych i edukacji finansowanych ze środków publicznych lub publicznie wspieranych w jakiejkolwiek formie, oraz w przypadku usług dostarczania wody pitnej lub wody do celów przemysłowych, kraje UE nie mają obowiązku zapewnienia usługodawcom spoza UE dostępu do swoich rynków. TTIP nic w tej kwestii nie zmieni. Kraje UE mogą nawet zapobiegać świadczeniu tych usług lub inwestowaniu w nie przez przedsiębiorstwa zagraniczne
  3. Subsydia
    Władze krajów UE mają na wszystkich szczeblach swobodę decydowania o udzieleniu dotacji w jakimkolwiek sektorze, od teatrów po usługi socjalne. Nie muszą traktować przedsiębiorstw spoza UE w taki sam sposób jak firmy z UE. Mają prawo wyłączyć z tych dotacji przedsiębiorstwa spoza UE.
  4. Regulacje
    Umowy handlowe UE dają rządom państw członkowskich wolną rękę, jeżeli chodzi o regulowanie wszelkich usług, które uznają za usługi publiczne.
    Rządy mogą to uczynić:
    • w dowolny sposób – na przykład:
    • udzielając dostawcom licencji na dostarczanie danej usługi – np. rządy mogą wymagać, aby usługi takie jak usługi pocztowe były świadczone powszechnie na terenie całego kraju (tzw. obowiązek w zakresie usługi publicznej)
    • ustalając normy jakościowe, jakie muszą spełnić dostawcy – np. rządy mogą ustanawiać standardy dotyczące akredytacji uczelni wyższych
    • na każdym szczeblu administracji: lokalnym, regionalnym lub krajowym.

Wykaz pozytywny lub wykaz negatywny – dwa różne sposoby wyłączenia usług publicznych

W swoich umowach handlowych UE ujmuje te gwarancje w formie „zastrzeżeń” lub wyjątków.

W tym celu sporządza pozytywny lub negatywny wykaz.

Który wykaz UE wykorzysta zależy od tego, w jaki sposób sformułuje w umowie swoje zobowiązania dotyczące usług:

  1. Wykaz pozytywny
    W niektórych umowach, każdy kraj UE określa rodzaje usług, które będą mogli świadczyć dostawcy zagraniczni; jest to tzw. „wykaz pozytywny”.
    Jednym z przykładów jest umowa handlowa UE z Koreą Południową.
  2. Wykaz negatywny
    W innych umowach kraje UE uznają, że umożliwią zagranicznym dostawcom świadczenie wszystkich usług, z wyjątkiem niektórych usług wymienionych w dwóch załącznikach.
    Jest tak w przypadku umowy handlowej UE z Kanadą.

Różnica między tymi dwoma rodzajami wykazów jest ściśle techniczna, gdyż w obu przypadkach UE osiąga ten sam rezultat.

Wolność wyboru i zmiany dostawców usług publicznych

Jeżeli instytucja szczebla krajowego, regionalnego lub lokalnego w UE postanowi powierzyć świadczenie niektórych usług publicznych prywatnemu wykonawcy, musi stosować przepisy mające zastosowanie do zamówień publicznych.

Może jednak w każdej chwili odwołać swoją decyzję dotyczącą zakupu usług od tego prywatnego dostawcy. Oczywiście musi przy tym przestrzegać warunków umowy.

Oznacza to, że w umowach handlowych UE klauzula zapadkowa nie jest stosowana w odniesieniu do usług publicznych.

Klauzula zapadkowa oznacza, że dany kraj zobowiązuje się do tego, iż ponownie nie wprowadzi określonej bariery handlowej, którą już wcześniej jednostronnie usunął w obszarze, co do którego przyjął zobowiązanie

Klauzula zapadkowa nie ma zastosowania do:

  • monopoli
  • wyłącznych praw
  • dystrybucji wody lub finansowanych ze środków publicznych usług w zakresie edukacji, opieki zdrowotnej i usług socjalnych.

Tak więc klauzula zapadkowa nie jest i nie może być furtką do prywatyzacji – ani w ramach TTIP, ani w ramach jakichkolwiek innych umów handlowych UE.

20 lat skutecznej ochrony

Opisana koncepcja ochrony usług publicznych w UE sprawdziła się już na przestrzeni ostatnich 20 lat.

W 1995 r. UE i inni członkowie WTO podpisali międzynarodowe porozumienie w sprawie handlu usługami (GATS).

Od tego czasu UE zawarła wiele innych porozumień handlowych z poszczególnymi krajami lub grupami krajów. Niektóre z tych porozumień otworzyły drogę do liberalizacji handlu usługami.

Pomimo tego wszystkie kraje UE mogły tak samo jak wcześniej organizować swoje usługi w zakresie opieki zdrowotnej, edukacji czy dystrybucji wody.

TTIP i wszystkie inne umowy o wolnym handlu, jakie UE negocjuje (np. TiSA), będą funkcjonować dokładnie tak samo i zawierać dokładnie takie same cztery gwarancje dotyczące usług publicznych.

Unijna komisarz ds. handlu Cecilia Malmström i przedstawiciel USA ds. handlu Mike Froman potwierdzili we wspólnym oświadczeniu z marca 2015 r. sposób, w jaki podchodzą do usług publicznych.

Już w styczniu 2015 r. komisarz Malmström osobiście potwierdziła, że UE chce chronić usługi publiczne, w ramach aktualnych i przyszłych umów o wolnym handlu, w tym w ramach TTIP.

Komisarz potwierdziła to w:

„Monopole państwowe”, „prawa wyłączne”, „prawo do przyjmowania lub utrzymywania dowolnych środków” – objaśnienie najważniejszych pojęć

Umowy handlowe, podobnie jak traktaty międzynarodowe, mogą być bardzo skomplikowane. Negocjatorzy handlowi i prawnicy używają bardzo precyzyjnej, technicznej terminologii, która może być niezrozumiała dla osób nieprzyzwyczajonych do języka prawniczego

Poniższa tabela zawiera:

  • fragment autentycznego tekstu z obowiązujących umów handlowych UE, który dotyczy usług publicznych
  • i wyjaśnienie jego znaczenia.