Economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika (SADC)

De overeenkomst in één oogopslag

• De EPO tussen de EU en de SADC is op 10 juni 2016 ondertekend door Botswana, Eswatini, Lesotho, Namibië, Zuid-Afrika en Mozambique.
• De overeenkomst is op 10 oktober 2016 voorlopig van toepassing geworden. Mozambique paste het later, met ingang van 4 februari 2018, voorlopig toe.
• Angola kan in de toekomst tot de EPO toetreden. Tegelijkertijd hebben de EU en Angola onderhandeld over een overeenkomst ter facilitering van duurzame investeringen, die in september 2024 voorlopig van toepassing is geworden.

De SADC-EPO is een op ontwikkeling gerichte handelsovereenkomst die asymmetrische toegang verleent aan de partners in de SADC-EPO-groep. Zij kunnen gevoelige producten beschermen tegen volledige liberalisering en waarborgen invoeren wanneer de invoer uit de EU te snel toeneemt. Een gedetailleerd hoofdstuk over ontwikkeling identificeert handelsgerelateerde gebieden die van financiering kunnen profiteren. De overeenkomst bevat ook een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling, waarin sociale en milieukwesties aan bod komen.

Wat de handel in goederen betreft, omvat de nieuwe markttoegang betere handelsvoorwaarden, voornamelijk in de landbouw en de visserij, onder meer voor wijn, suiker, visserijproducten, bloemen en ingeblikt fruit. Van haar kant zal de EU betekenisvolle nieuwe markttoegang krijgen tot de douane-unie van Zuidelijk Afrika (producten als tarwe, gerst, kaas, vleesproducten en boter).

De totale handel tussen de EU en de SADC-EPO-landen bedroeg in 2024 51 miljard EUR. Sinds de voorlopige toepassing van de EPO in 2016 is de handel in goederen tussen de partijen met 37 % toegenomen, waarbij de SADC-uitvoer met 50 % is gestegen en de EU-uitvoer met 21 %.

Begunstigde landen

• Botswana
• Lesotho
• Mozambique
• Namibië
• Zuid-Afrika
• Eswatini
• De overige zes leden van de Ontwikkelingsgemeenschap van zuidelijk Afrika – de Democratische Republiek Congo, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Zambia en Zimbabwe – maken deel uit van of onderhandelen over EPO’s met de EU als onderdeel van andere regionale groepen, namelijk Centraal-Afrika of Oost- en Zuidelijk Afrika.

Asymmetrische bepalingen ten gunste van SADC-landen

De EPO voorziet in asymmetrische bepalingen ten gunste van SADC-EPO-landen, zoals de uitsluiting van gevoelige producten van liberalisering, flexibele oorsprongsregels, naast speciale waarborgen en maatregelen voor de landbouw, levensmiddelen en opkomende industrieën.

• SADC-EPO-landen kunnen vijf bilaterale vrijwaringsmaatregelen activeren en de invoerrechten verhogen indien de invoer uit de EU zo snel of zo snel toeneemt dat zij de binnenlandse productie dreigen te verstoren
• indien de EU een vrijwaringsmaatregel uit hoofde van de WTO-regels toepast, biedt de EU haar SADC-EPO-partners een hernieuwbare vrijstelling van vijf jaar van de toepassing ervan, zodat de SADC-EPO-landen hun uitvoer kunnen voortzetten

Tarieven

• de EU verleent 100% rechten- en contingentvrije toegang tot alle invoer uit Botswana, Lesotho, Mozambique, Namibië en Eswatini. De toegang tot de EU-markt is permanent, volledig en gratis voor alle producten. De EU schrapt de douanerechten op 98,7 % van de invoer uit Zuid-Afrika, in het kader van specifieke kwantitatieve contingenten.
• Landen die deel uitmaken van de Zuid-Afrikaanse douane-unie (Botswana, Lesotho, Namibië, Zuid-Afrika en Swaziland) heffen douanerechten op ongeveer 86 % van de invoer uit de EU. Mozambique schrapt douanerechten op 74% van de invoer uit de EU
• alle douanerechten zijn te vinden in de bijlagen I, II en III bij de EPO EU-SADC

Gebruik de zoekoptie van Mijn handelsassistent om de exacte informatie over rechten en tarieven voor uw specifieke product te vinden, rekening houdend met het land van oorsprong en bestemming. Neem bij twijfel contact op met uw douaneautoriteiten

Oorsprongsregels

Om in aanmerking te komen voor een preferentiële behandeling, moet uw product voldoen aan de oorsprongsregels in het kader van de overeenkomst. Raadpleeg het instrument voor zelfbeoordeling van oorsprongsregels (ROSA) in Mijn handelsassistent om na te gaan of uw product aan de oorsprongsregels voldoet en hoe u de juiste documenten kunt opstellen.

Algemene informatie over de oorsprongsregels en de oorsprongsprocedures is te vinden in dit deel.

Oorsprong is de "economische nationaliteit" van verhandelde goederen. Als u nieuw bent in het onderwerp, kunt u een inleiding tot de belangrijkste concepten vinden in het gedeelte goederen.

Waar vind ik de oorsprongsregels?

De oorsprongsregels zijn opgenomen in Protocol I betreffende de definitie van het begrip “producten van oorsprong” en methoden van administratieve samenwerking (PB L 250 van 16.9.2016, blz. 1924) bij de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC. Raadpleeg ook de Gids voor de toepassing van Protocol nr. 1 bij de SADC-EU-EPO.

Is mijn product afkomstig uit de EU of een SADC EPA-staat?

Om in aanmerking te komen voor het lagere of nultarief in het kader van de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC moet een product van oorsprong zijn uit de EU of een SADC-EPO-staat.

Een product wordt beschouwd als van oorsprong uit de EU of uit een SADC-EPO-staat, indien het

• geheel en al in de EU of in een SADC-EPO-staat zijn verkregen, of
• vervaardigd in de EU of in een SADC-EPO-staat met gebruikmaking van niet van oorsprong zijnde materialen, mits deze materialen een toereikende be- of verwerking hebben ondergaan door te voldoen aan de productspecifieke regels van bijlage II;
  zie ook bijlage 1 “Inleidende opmerkingen” bij de productspecifieke oorsprongsregels. Voorts voorziet bijlage II, onder a), in afwijkingen van de productspecifieke voorschriften voor bepaalde producten.

Het product moet ook voldoen aan alle andere toepasselijke eisen die in het hoofdstuk zijn gespecificeerd (bijvoorbeeld ontoereikende be- of verwerking, de niet-wijzigingsregel). Er zijn ook enkele extra flexibiliteiten om u te helpen te voldoen aan productspecifieke regels (bijvoorbeeld tolerantie of cumulatie).

Tolerantie

• in de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC staat de tolerantieregel de producent toe niet van oorsprong zijnde materialen te gebruiken die normaliter verboden zijn op grond van de productspecifieke regel, tot maximaal 15 % van de prijs af fabriek van het product
• deze tolerantie mag niet worden gebruikt om een drempelwaarde van maximaal niet van oorsprong zijnde materialen, uitgedrukt in in de productspecifieke voorschriften vermelde waarde, te overschrijden.
• specifieke toleranties gelden voor textiel en kleding die zijn ingedeeld onder de hoofdstukken 50 tot en met 63 van het geharmoniseerd systeem, die zijn opgenomen in de aantekeningen 5 tot en met 6 van bijlage 1 „Inleidende aantekeningen”

Cumulatie

De economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC voorziet in:

• bilaterale cumulatie , waardoor materialen van oorsprong uit een SADC-EPO-staat  kunnen worden meegeteld als van oorsprong uit de EU (en omgekeerd) wanneer zij bij de vervaardiging van een product worden gebruikt.
• volledige cumulatie, waardoor de be- of verwerking van niet van oorsprong zijnde materialen in de EU in een SADC-EPO-staat   (en omgekeerd) in aanmerking kan worden genomen bij de beoordeling of u aan de productspecifieke regel voldoet.
• diagonale cumulatie , waardoor i) materialen van oorsprong uit een SADC-EPO-staat,  uit een andere EPO-staat in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan of uit een land of gebied overzee van de EU, en ii) be- of verwerkingen die in die landen zijn uitgevoerd, kunnen worden beschouwd als respectievelijk van oorsprong uit of uitgevoerd in een SADC-EPO-staat  of de EU wanneer zij bij de vervaardiging van een product worden gebruikt, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan, met inbegrip van overeenkomsten voor administratieve samenwerking tussen de twee landen waaruit de oorsprong wordt gecumuleerd. Deze cumulatie is niet van toepassing op i) materialen GS 1604 tot en met 1605 van oorsprong uit de Stille Oceaan en ii) materialen van oorsprong uit Zuid-Afrika die niet rechten- en contingentvrij in de EU kunnen worden ingevoerd.   
  • Op 12 november 2018 publiceerde de Europese Commissie de lijst van materialen van oorsprong uit Zuid-Afrika die niet rechten- en contingentvrij in de EU mogen worden ingevoerd.
  • Met ingang van 1 oktober 2018 mogen EU-exporteurs deze diagonale cumulatie toepassen met andere ACS-EPO-staten  en met de landen en gebieden overzee van de EU (PB C 407. 12.11.2018, blz. 8).
  • De SADC-EPO-staten hebben de EU nog niet meegedeeld dat zij overeenkomsten voor administratieve samenwerking hebben gesloten en kunnen deze cumulatie daarom nog niet toepassen.
• cumulatie met betrekking tot materialen die in de EU aan de meestbegunstigingsbehandeling zijn onderworpen, waardoor exporteurs in een SADC-EPO-staat niet van oorsprong zijnde materialen kunnen tellen die bij invoer in de EU rechten- en contingentvrije behandeling zouden genieten in het kader van de meestbegunstigingstarieven van de EU, alsof zij van oorsprong zijn uit die SADC-EPO-staat, wanneer zij worden verwerkt in een aldaar geproduceerd product, op voorwaarde dat er geen antidumping- of antiontwijkingsrechten van toepassing zijn op deze materialen uit het land van oorsprong
• cumulatie met betrekking tot materialen van oorsprong uit andere landen die preferentiële rechten- en contingentvrije toegang tot de EU genieten, waardoor materialen van oorsprong uit landen die rechten- en contingentvrije toegang tot de EU genieten, kunnen worden meegeteld als van oorsprong uit een SADC-EPO-staat  indien zij bij de vervaardiging van een product worden gebruikt, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Deze cumulatie is momenteel niet van toepassing.

Afwijkingen

Op verzoek van een SADC-EPO-staat  kan onder specifieke voorwaarden een specifieke afwijking worden toegestaan om de oorsprongsregels voor specifieke producten van oorsprong uit specifieke landen te versoepelen. Momenteel zijn er geen specifieke afwijkingen van toepassing.

Andere vereisten

Het product moet ook voldoen aan alle andere in het protocol gespecificeerde toepasselijke eisen, zoals ontoereikende be- of verwerking of de regel van rechtstreeks vervoer:

Vervoer door een derde land: regel van rechtstreeks vervoer

In de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC moeten producten van oorsprong uit de EU naar een SADC-EPO-staat worden vervoerd (en omgekeerd) zonder verder te worden verwerkt in een derde land.

Sommige bewerkingen kunnen in een derde land worden uitgevoerd als de producten onder douanetoezicht blijven, zoals:

• het toevoegen of aanbrengen van merktekens, etiketten, zegels of andere documentatie om ervoor te zorgen dat aan de specifieke binnenlandse voorschriften van het land van invoer wordt voldaan
• het bewaren van producten in goede omstandigheden
• opslag
• het splitsen van zendingen

In geval van twijfel kunnen de douaneautoriteiten de aangever verzoeken het bewijs van naleving te leveren, dat op enigerlei wijze kan worden verstrekt, met inbegrip van contractuele vervoersdocumenten zoals cognossementen of feitelijk of concreet bewijs op basis van markering of nummering van colli of enig bewijs met betrekking tot de goederen zelf.

Terugbetaling van rechten

Terugbetaling van rechten die eerder zijn betaald op niet van oorsprong zijnde materialen die worden gebruikt voor de vervaardiging van een product dat in het kader van een preferentieel tarief wordt uitgevoerd, is toegestaan op grond van de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC.

Procedures voor de oorsprong

De oorsprongsprocedures in verband met het aanvragen van een preferentieel tarief en de controle door de douaneautoriteiten zijn beschreven in titel IV inzake het bewijs van oorsprong en titel V inzake regelingen voor administratieve samenwerking.

Hoe kan ik aanspraak maken op een preferentieel tarief?

Om in aanmerking te komen voor een preferentiële behandeling, moet u een bewijs van oorsprong overleggen

• u zult ook nodig hebben
  • een certificaat inzake goederenverkeer EUR.1 of
  • een oorsprongsverklaring van de exporteur
• het bewijs van oorsprong blijft tien maanden geldig vanaf de datum van afgifte
• geen bewijs van oorsprong is vereist wanneer
  • de totale waarde van de producten niet meer bedraagt dan 500 EUR in het geval van kleine verpakkingen, of
  • € 1.200 voor producten die deel uitmaken van de persoonlijke bagage van reizigers

Certificaat inzake goederenverkeer EUR.1

• een model van een EUR.1-certificaat is opgenomen in bijlage III en geeft instructies voor de voltooiing ervan
• Certificaten inzake goederenverkeer EUR.1 worden afgegeven door de douaneautoriteiten van het land van uitvoer
• de exporteur die het certificaat aanvraagt, moet bereid zijn documenten over te leggen waaruit de oorsprong van de betrokken producten blijkt;

Oorsprongsverklaring (eigen verklaring van de exporteur)

Exporteurs kunnen zelf verklaren dat hun product van oorsprong is uit de EU of een SADC-EPO-staat door een oorsprongsverklaring te verstrekken. Het kan worden gemaakt door

• een toegelaten exporteur, of
• door een exporteur, mits de totale waarde van de zending niet meer dan 6 000 EUR bedraagt

Goedgekeurde exporteurs

De douaneautoriteiten van het land van uitvoer kunnen elke exporteur die veelvuldig producten verzendt die onder deze overeenkomst vallen, toestaan oorsprongsverklaringen op te stellen, ongeacht de waarde van de betrokken producten.

Een exporteur die een dergelijke vergunning aanvraagt, moet de douaneautoriteiten alle garanties bieden die nodig zijn om de oorsprong van de producten te controleren en na te gaan of aan de andere voorwaarden van dit protocol is voldaan.

De douaneautoriteiten kunnen de status van toegelaten exporteur intrekken in geval van misbruik.

Indiening

• een oorsprongsverklaring kan door de exporteur worden opgesteld bij de uitvoer van de producten waarop zij betrekking heeft, of na de uitvoer, mits zij uiterlijk twee jaar na de invoer van de producten waarop zij betrekking heeft, in het land van invoer wordt aangeboden.
• bij het invullen van een oorsprongsverklaring moet u bereid zijn documenten over te leggen waaruit de oorsprong van uw producten blijkt

Controle van de oorsprong

De douaneautoriteiten kunnen nagaan of een ingevoerd product inderdaad van oorsprong is of aan andere oorsprongsvereisten voldoet. De economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de SADC is gebaseerd op de volgende beginselen:

• de controle is gebaseerd op administratieve samenwerking tussen de douaneautoriteiten van de partij van invoer en de partij van uitvoer
• de oorsprong van de producten wordt gecontroleerd door de plaatselijke douane — bezoeken van de partij van invoer aan de exporteur zijn niet toegestaan

De autoriteiten van de partij van uitvoer bepalen de oorsprong en stellen de autoriteiten van de partij van invoer in kennis van de resultaten.

Productvereisten

Technische voorschriften en voorschriften

• meer te weten komen over de technische vereisten, regels en procedures waaraan goederen moeten voldoen om in de Europese Unie te mogen worden ingevoerd
• zoek in de My Trade Assistant-database naar de specifieke regels en voorschriften die van toepassing zijn op uw product en het land van oorsprong

Gezondheids- en veiligheidseisen SPS

• meer te weten komen over de algemene gezondheids-, veiligheids-, sanitaire en fytosanitaire (SPS) normen waaraan goederen moeten voldoen om in de Europese Unie te mogen worden ingevoerd
• zoek in de My Trade Assistant-databank naar de specifieke gezondheids-, veiligheids- en SPS-regels die van toepassing zijn op uw product en het land van oorsprong ervan

Documenten en procedures voor douaneafhandeling

Voor een beschrijving van de wijze waarop de oorsprong van uw producten kan worden aangetoond om aanspraak te kunnen maken op preferentiële tarieven en van de regels met betrekking tot de controle van de oorsprong door de douaneautoriteiten, raadpleegt u het deel over oorsprongsregels hierboven.

Meer informatie over andere inklaringsdocumenten en -procedures die nodig zijn voor invoer in de Europese Unie.

Ga voor informatie over douaneprocedures voor in- en uitvoer in het algemeen naar de website van DG Belastingen en Douane-unie.

Intellectuele eigendom en geografische aanduidingen

De EPO omvat een bilateraal protocol tussen de EU en Zuid-Afrika inzake de bescherming van geografische aanduidingen en de handel in wijn en gedistilleerde dranken.

• de EU beschermt meer dan 100 Zuid-Afrikaanse namen zoals Rooibos, de beroemde infusie uit Zuid-Afrika en tal van wijnnamen zoals Stellenbosch en Paarl
• Zuid-Afrika beschermt meer dan 250 EU-namen verspreid over de categorieën levensmiddelen, wijnen en gedistilleerde dranken

Dit betekent bijvoorbeeld dat een producent in een ander land dan Zuid-Afrika een thee verwerkt van een plant uit zijn eigen grondgebied niet onder de symbolisch belangrijke naam Rooibos in de handel kan brengen. Hetzelfde geldt voor traditionele EU-productnamen.

• specifieke informatie te vinden over de EU-wetgeving inzake intellectuele eigendom en geografische aanduidingen, alsook over het EU-beleid inzake intellectuele-eigendomsrechten ten aanzien van de minst ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden;

• algemene informatie over intellectuele eigendom en geografische aanduidingen

Handel in diensten

• specifieke informatie over de EU-markt voor diensten te vinden
• algemene informatie te vinden over de regels, voorschriften en faciliteiten die van toepassing zijn op de handel in diensten

Overheidsopdrachten

• specifieke informatie over de EU-markt voor overheidsopdrachten te vinden
• algemene informatie te vinden over wetgeving inzake overheidsopdrachten, regels en toegang tot verschillende markten

Investeringen

• specifieke informatie vinden over investeringen vanuit het buitenland in de EU
• algemene informatie te vinden om uw investering in het buitenland mogelijk te maken 

Andere gebieden

Mededinging

• de EU heeft de uitvoersubsidies voor alle producten die naar SADC-EPO-landen worden uitgevoerd, stopgezet
• de EU heeft maatregelen met productie- en handelsverstorende effecten tot een minimum beperkt
• als de lokale industrie wordt bedreigd als gevolg van invoerpieken uit Europa, maken de EPO's het mogelijk maatregelen te nemen om industriële sectoren en opkomende industrie te beschermen

Geschillenbeslechting

In het kader van de SADC-EPO worden geschillen beslecht door middel van overleg of bemiddeling, en uiteindelijk door arbitrage. Na een arbitrageprocedure neemt de partij waartegen de klacht gericht is alle nodige maatregelen om aan de uitspraak te voldoen. In geval van niet-naleving heeft de wederpartij recht op schadevergoeding of mag hij alle passende maatregelen nemen, zoals de verhoging van rechten.

Duurzame ontwikkeling

De SADC-EPO is uitdrukkelijk gebaseerd op de "essentiële en fundamentele" elementen van de Overeenkomst van Samoa, namelijk mensenrechten, democratische beginselen, de rechtsstaat en goed bestuur.

• de "niet-uitvoeringsclausule" betekent dat "passende maatregelen" (zoals uiteengezet in de Overeenkomst van Samoa) kunnen worden genomen indien een partij haar verplichtingen met betrekking tot de essentiële elementen niet nakomt. Dit kan de opschorting van handelsvoordelen omvatten.
• de gezamenlijke EPO-instellingen zijn belast met het toezicht op en de beoordeling van het effect van de uitvoering van de EPO’s op de duurzame ontwikkeling van de partijen.

Regionale integratie

De SADC-EPO gaat evenzeer over handel tussen de SADC-EPO-landen als over handel met de EU.

• de oorsprongsregels van de SADC-EPO ondersteunen de ontwikkeling van nieuwe waardeketens in de regio. De accumulatiebepalingen maken de toepassing van kortingstarieven aan de EU-grens mogelijk voor fruit dat in het ene land van de regio wordt geoogst en vervolgens in een ander land wordt bewaard en ingeblikt. Dit soort flexibele oorsprongsregels komt ten goede aan bedrijven in de agrovoedings-, visserij- en industriesector.
• de SADC-EPO harmoniseert de tarieven van de douane-unie van Zuidelijk Afrika die van toepassing zijn op invoer van oorsprong uit de EU en verbetert bijgevolg de werking van de douane-unie. Op deze manier versterkt de SADC-EPO de regionale integratie
• elke SADC-EPO-staat is overeengekomen dat elk voordeel dat hij aan de EU heeft toegekend, ook wordt uitgebreid tot de andere SADC-EPO-staten.

Capaciteitsopbouw en technische bijstand

De EU verleent technische bijstand op het gebied van hulp voor handel. Dit helpt landen om hun douaneprocedures aan te passen en het papierwerk te verminderen. Voor u betekent dit minder gedoe bij het omgaan met de douane.

Nuttige links en documenten

• Mijn handelsassistent – zoek de gedetailleerde voorwaarden, regels en vereisten voor uw product op
• Zie de volledige tekst van de EPO EU-SADC
• Capaciteitsopbouw voor de uitvoering van bijlage X
• Cumulatiebepalingen na 2015 Bijlage IX
• Afwijkingsaanvraag Bijlage VII
• Inlichtingenformulier Bijlage VI
• Gezamenlijke verklaringen Andorra en San Marino Bijlage XI
• Landen en gebieden overzee Bijlage VIII
• Leveranciersverklaringen Bijlage V