Version: 1.8.0.47 (2021-06-11 17:11)

Árachas lastais

Tugtar faisnéis mhionsonraithe sa roinn seo maidir le hárachas do chineálacha éagsúla iompair.

Agus earraí á dtrádáil go hidirnáisiúnta, is gné thábhachtach d’iompar earraí é an t-árachas. Tá earraí neamhchosanta ar rioscaí coitianta agus neamhghnácha. Baineann rioscaí coitianta le láimhseáil, stóráil, luchtú nó iompar lastais, agus d’fhéadfadh círéibeacha, stailceanna, sceimhlitheoireacht, etc. a bheith i measc na rioscaí neamhchoitianta.

Ní mór duit smaoineamh ar árachas a fháil do d’earraí, ar earraí iad a thairgeann bainc náisiúnta onnmhairithe de ghnáth. Tá doiciméadacht árachais tábhachtach a mhéid a bhaineann le himréiteach custaim do d’earraí trádáilte. Tugann an chuid seo a leanas níos mó sonraí ar chineálacha éagsúla doiciméadú árachais ag brath ar an gcineál iompair a úsáideann tú le haghaidh trádála.

 

Is éard is árachaslasta ann comhaontú lena ndéantar earraí árachaithe a fhrithghealladh (faoi chosaint) i gcás damáistí arb é riosca a chumhdaítear leis an bpolasaí is cúis leo. Ní gá sonrasc árachais a bheith ann le haghaidh imréiteach custaim ach amháin nuair nach bhfuil na sonraí ábhartha le feiceáil sa sonrasc tráchtála.

Tá difríocht idir árachas iompair earraí agus árachas freagrach an iompróra. I gcás árachais iompair, is faoin gcuideachta onnmhairiúcháin nó faoin duine aonair atá na rioscaí a chumhdaítear, cúiteamh seasta agus slánaíocht (cosaint) an chonartha.

Os a choinne sin, is le rialacháin éagsúla a chinntear árachas freagrachta iompróra. Ag brath ar an gcóir iompair, tá an tslánaíocht teoranta ag meáchan agus luach na n-earraí. Ní thugtar é ach amháin sa chás nach bhfuil an t-iompróir in ann an fhreagracht a sheachaint.

Leagtar síos freagracht an iompróra sna coinbhinsiúin idirnáisiúnta seo a leanas.

Lasta bóthair

Tá iompar idirnáisiúnta earraí de bhóthar faoi rialú ag an gCoinbhinsiún le haghaidh an Chonartha um Iompar Idirnáisiúnta Earraí de Bhóthar (CoinbhinsiúnCMR) a síníodh sa Ghinéiv i 1956.

Faoin gCoinbhinsiún seo, níl an tarlúóir bóthair freagrach as caillteanais na n-earraí ná as damáistí dóibh má chruthaíonn sé go n-eascraíonn siad de bharr

  • fabhtanna an mharsantais féin
  • Force majeure (imthosca gan choinne)
  • locht ar an luchtóir nó ar an gcoinsíní

Níl aon rialachán de chuid an Aontais Eorpaigh ann maidir le slánuithe d’iompar lasta de bhóthar.

Iompróirí iarnróid

Rialaítear iompar idirnáisiúnta earraí d’iarnród leis an gCoinbhinsiún maidir le hIdiriompar d’Iarnród (Coinbhinsiún CIM), a síníodh i mBeirn in 1980.

Níl iompróirí iarnróid freagrach as caillteanas earraí ná as damáiste d’earraí más féidir leo a chruthú gur as

  • fabhtanna an mharsantais féin
  • force majeure
  • locht ar an luchtóir nó ar an gcoinsíní

Faoi láthair níl aon rialachán ón Aontas Eorpach maidir le cúiteamh. De ghnáth bíonn slánú (cúiteamh) teoranta d’uasmhéid in aghaidh an chileagraim chomhlán caillte nó millte. I bhformhór na gcásanna, áfach, ní dócha go bhfaighidh cuideachtaí aon rud atá ag druidim le luach a n-earraí.

An chuideachta loingseoireachta

Leis an gCoinbhinsiún Idirnáisiúnta ar Bhille Lading 1968, ar a dtugtar ‘Rialacha na Háige’ nó ‘Coinbhinsiún na Bruiséile’, is fearr a leagtar síos freagrachtaí na n-iompróirí muirí agus earraí idirnáisiúnta á n-iompar acu.

Níl an chuideachta loingseoireachta freagrach as caillteanas earraí ná as damáiste d’earraí má chruthaíonn sé gur eascair siad as

  • lochtanna agus meáchan an mharsantais féin le linn iompair
  • botún farraige ag an bhfoireann
  • tine
  • long nach bhfuil muiracmhainneach
  • force majeure
  • stailceanna nó frithdhúnadh
  • botún ag an lucht siúil
  • lochtanna i bhfolach ar bord na loinge, a chuaigh nach dtugtar le linn cigireachta dian
  • iarracht chun beatha daoine nó earraí ar muir a shábháil

Faoi láthair, níl aon chomhchuibhiú ar leibhéal an Aontais Eorpaigh maidir le cúiteamh, a bhíonn teoranta de ghnáth do shuim áirithe in aghaidh an chileagraim d’earraí caillte nó damáistithe. Cruthaíonn an córas seo na fadhbanna céanna agus atá ag baint le tionóiscí iarnróid; is dócha go gcaillfidh an t-onnmhaireoir cuid mhaith de luach na n-earraí.

An t-aeriompróir

Leagtar síos i gCoinbhinsiún Vársá 1929 agus i ndréacht-Chonradh Montréal 1975 nach bhfuil aeriompróirí freagrach as damáistí nó as caillteanas earraí más féidir a chruthú

  • Rinne an t-iompróir agus na comhpháirtithe gach beart ba ghá chun an damáiste a sheachaint, nó nárbh fhéidir na réamhchúraimí a bheadh le déanamh (force majeure) a ghlacadh
  • D’eascair na caillteanais as botún píolótaíochta nó loingseoireachta
  • gurbh é an duine díobhálaithe ba chúis leis an damáiste nó gur chuidigh sé leis

Níl aon chaighdeán de chuid an Aontais Eorpaigh ann maidir le slánú an duine díobhálaithe. De ghnáth bíonn an cúiteamh teoranta do mhéid socraithe in aghaidh an ollchileagraim d’earraí a ndearnadh damáiste dóibh nó a cailleadh.

Is féidir le haeriompróirí áirithintí sonracha a lua nuair a fhaigheann siad an lastas. Scríobhfar na háirithintí sin ar an gconradh aeriompair ar a dtugtar an nóta aerchonsighneachta (ACN) agus úsáidfear iad mar fhianaise. Mar sin féin, is gnách go ndiúltaíonn aerlínte do phacáistí amhrasacha nó pacáistí nach gcomhfhreagraíonn don ACN.

Roinn an leathanach seo:

Naisc thapa