Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus an Nua-Shéalainn

Leis an gcomhaontú, cuirtear deireadh leis na dleachtanna custaim agus leis an maorlathas a bhíonn ar ghnólachtaí Eorpacha agus iad ag onnmhairiú chuig an Nua-Shéalainn.

Sracfhéachaint ar an gcomhaontú

Tiocfaidh an Comhaontú Saorthrádála idir an tAontas Eorpach agus an Nua-Shéalainn, a síníodh sa Bhruiséil an 9 Iúil 2023, i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2024.

Tuilleadh eolais

Tabhair do d’aire gur foilsíodh an fhaisnéis ar an leathanach seo in 2022. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, mar gheall ar nádúr dinimiciúil an chaidrimh trádála, go mb'fhéidir nach mbeidh cuid de na sonraí reatha a thuilleadh. Chun tuilleadh sonraí a fháil faoin gcomhaontú trádála idir an tAontas agus an Nua-Shéalainn, féach Príomhghnéithe an chomhaontaithe trádála idir an tAontas agus an Nua-Shéalainn. 

Chun téacs cuimsitheach an chomhaontaithe a fhiosrú, téigh chuig AE-an Nua-Shéalainn: Téacs an chomhaontaithe. Tá an téacs roinnte go caoithiúil ina chaibidlí agus ina iarscríbhinní le haghaidh comhairliúcháin éasca.

Buaicphointí

Is fiú €7.8 billiún in aghaidh na bliana cheana féin trádáil dhéthaobhach reatha an Aontais leis an Nua-Shéalainn le haghaidh earraí agus €3.7 billiún le haghaidh seirbhísí. Easpórtálann an tAontas earraí dar luach €5.5 billiún in aghaidh na bliana chuig an Nua-Shéalainn agus allmhairíonn sé táirgí dar luach €2.3 billiún chuig an Nua-Shéalainn, rud a fhágann go bhfuil barrachas trádála dar luach €3.2 billiún ag an Aontas.

A mhéid a bhaineann le seirbhísí, easpórtálann an tAontas níos mó ná dhá oiread an mhéid a iompórtálann sé: €2.6 billiún de sheirbhísí a sholáthraíonn gnólachtaí an Aontais do chliaint sa Nua-Shéalainn i gcomparáid le €1.1 billiún de sheirbhísí a sholáthraíonn gnólachtaí ón Nua-Shéalainn do chliaint an Aontais.

De réir measúnú tionchair ar an gcomhaontú saorthrádála, meastar go dtiocfaidh méadú 30 % ar an trádáil idir an Nua-Shéalainn agus an tAontas, agus go gcuirfear deireadh le taraifí amháin, rud a shábhálfaidh EUR 140 milliún i ndleachtanna ar ghnólachtaí in aghaidh na bliana. Thairis sin, d’fhéadfadh méadú os cionn 80 % teacht ar shreafaí infheistíochta an Aontais isteach sa Nua-Shéalainn.

Maidir leis an gcomhaontú:

  • cruthaíonn sé deiseanna suntasacha eacnamaíocha do chuideachtaí, d’fheirmeoirí agus do thomhaltóirí;
  • go n-urramaíonn sé Comhaontú Pháras maidir leis an Athrú Aeráide agus croíchearta saothair, atá infhorfheidhmithe trí smachtbhannaí trádála mar rogha dheireanach, agus
  • deimhníonn sé naisc an Aontais le comhghuaillí atá ar aon intinn leis sa réigiún Ind-Chiúin-Aigéanach atá dinimiciúil ó thaobh an gheilleagair de.

Príomhghnéithe an chomhaontaithe

  1. Trádáil earraí

Leis an gcomhaontú, cuirtear deireadh le dleachtanna ar earraí uile an Aontais a onnmhairítear chuig an Nua-Shéalainn ar theacht i bhfeidhm dó, lena n-áirítear dleachtanna ar bhia agus ar dheochanna agus dleachtanna an-ard ar tháirgí tionsclaíocha. Cuireann sé deireadh freisin le dleachtanna an Aontais ar fhormhór earraí na Nua-Shéalainne a onnmhairítear chuig an Aontas nó laghdaíonn sé go mór iad.

  1. Rialacha Tionscnaimh

Tá rialacha tionscnaimh comhaontaithe ag an Aontas agus ag an Nua-Shéalainn, lena n-áirithítear nach féidir ach le táirgí a phróiseáiltear go suntasach i gceann de na páirtithe tairbhe a bhaint as fabhair tharaife an chomhaontaithe. Tá an doiciméadacht tionscnaimh bunaithe ar fhéindeimhniúchán ó ghnólachtaí. Tá an fíorú bunaithe ar theagmhálacha a dhéanann lucht custaim áitiúil leis an allmhaireoir agus d’fhéadfadh comhar riaracháin idir na húdaráis chustaim a bheith ann ina dhiaidh sin.

  1. Éascú Custaim agus Trádála

Féachann an tAontas agus an Nua-Shéalainn le nósanna imeachta custaim éifeachtúla a sholáthar do thrádálaithe, le forálacha leordhóthanacha lena n-áirithítear trédhearcacht na reachtaíochta, na bhfoirmeacha agus na nósanna imeachta atá le comhlíonadh ag an teorainn, rochtain éasca ar fhaisnéis faoi tharaifí a chuirtear i bhfeidhm, rochtain ar phointí teagmhála i gcás fiosrúcháin agus comhairliúchán gnó sula nglacfar reachtaíocht chustaim nua.

  1. Leigheasanna Trádála

Deimhnítear sa chomhaontú go bhféadfaí déileáil le haon trádáil éagórach idir na páirtithe trí úsáid a bhaint as na hionstraimí cosanta trádála (frithdhumpáil, frith-fhóirdheontas, coimircí domhanda). Áirítear sa chomhaontú freisin sásra coimirce déthaobhach, lena gceadaítear don Aontas agus don Nua-Shéalainn bearta sealadacha a fhorchur i gcás ina mbeidh méadú suntasach ar allmhairí fabhracha ina chúis le mórdhíobháil dá dtionscal intíre, nó ina bhfuil baol ann go mbeidh sé ina chúis le mórdhíobháil den sórt sin.

  1. Bearta sláintíochta agus fíteashláintíochta

Sa chaibidil ar ábhair Sláintíochta agus Fíteashláintíochta (SPS), lena gcumhdaítear sábháilteacht bia, sláinte ainmhithe agus plandaí, frithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbacha (AMR) agus calaois i dtráchtearraí trádáilte, coinnítear ardchaighdeáin. Athdhearbhaíonn an comhaontú prionsabail Chomhaontú SPS na hEagraíochta Domhanda Trádála, lena n-áirítear ‘prionsabal an réamhchúraim’, rud a chiallaíonn go bhfuil ceart dlíthiúil ag údaráis phoiblí gníomhú chun sláinte an duine, ainmhithe nó plandaí, nó an comhshaol, a chosaint i bhfianaise riosca a mheastar a bheith ann fiú nuair nach bhfuil an anailís eolaíoch cinntitheach.

  1. Córais bhia inbhuanaithe

Oibríonn an tAontas agus an Nua-Shéalainn i gcomhar chun beartais a neartú agus cláir a shainiú a rannchuidíonn le córais bhia inbhuanaithe, chuimsitheacha, shláintiúla agus athléimneacha a fhorbairt agus chun páirt a ghlacadh go comhpháirteach san aistriú i dtreo córais bhia inbhuanaithe.

  1. Leas Ainmhithe

Geallann an tAontas agus an Nua-Shéalainn go gcomhoibreoidh siad go déthaobhach agus go hidirnáisiúnta chun forbairt agus cur chun feidhme caighdeán leasa ainmhithe atá bunaithe ar an eolaíocht a chur chun cinn.

  1. Bacainní Teicniúla ar Thrádáil

Leis an gcomhaontú, cuirtear trédhearcacht agus úsáid caighdeán idirnáisiúnta chun cinn chun rochtain ar an margadh a éascú agus, ag an am céanna, cosnaítear na leibhéil chosanta a mheasann gach páirtí a bheith iomchuí. D’fhéadfadh cuideachtaí an Aontais a chruthú go bhfuil rialacháin theicniúla na Nua-Shéalainne á gcomhlíonadh acu trí mheasúnuithe comhréireachta a dhéanann comhlachtaí aitheanta san Aontas le haghaidh earnálacha áirithe. Chomhaontaigh an Nua-Shéalainn glacadh le deimhnithe ar chineálcheadú AE do mhótarfheithiclí agus ní gá deimhniú breise a dhéanamh ar go leor catagóirí díobh sin a cheadaítear san Aontas. Féadfar ceanglais mharcála agus lipéadaithe a dhéanamh i gcríoch an pháirtí allmhairiúcháin freisin, agus is féidir leis an dá thaobh comhoibriú maidir le saincheisteanna faireachais margaidh. Áirítear sa chomhaontú forálacha speisialta maidir le fíon agus biotáillí chun ardán a chur ar fáil chun caighdeáin a chur chun cinn i dtáirgeadh agus lipéadú fíona, chun cóineasú na gcaighdeán sin a mhéadú.

  1. Léirscaoileadh infheistíochta agus trádáil i seirbhísí

Áirithítear leis an gcomhaontú cothrom iomaíochta idir soláthraithe seirbhíse an Aontais agus a n-iomaitheoirí sa Nua-Shéalainn. Áirítear ar na seirbhísí a chumhdaítear raon leathan earnálacha agus tá forálacha rialála earnáilsonracha ann le haghaidh seirbhísí seachadta, teileachumarsáide, seirbhísí airgeadais agus seirbhísí muiriompair idirnáisiúnta. Tá forálacha sa chomhaontú freisin maidir le gluaiseacht gairmithe chun críoch gnó, amhail bainisteoirí nó speisialtóirí a phostálann cuideachtaí an Aontais chuig a bhfochuideachtaí sa Nua-Shéalainn agus chuig a mbaill teaghlaigh.

  1. Trádáil Dhigiteach

Áirithítear leis an gcomhaontú intuarthacht agus deimhneacht dhlíthiúil do ghnólachtaí agus timpeallacht shlán ar líne do thomhaltóirí a bhíonn ag gabháil d’idirbhearta trádála digití thar theorainneacha agus baintear bacainní agus cuirtear cosc ar idirdhealú idir gníomhaíochtaí ar líne agus as líne. Éascaíonn sé sreafaí sonraí trasteorann trí thoirmeasc a chur ar cheanglais logánaithe sonraí nach bhfuil údar leo agus ardleibhéal cosanta sonraí pearsanta agus príobháideachais á chaomhnú ag an am céanna, rud a chuireann go mór le hiontaoibh sa timpeallacht dhigiteach.

  1. Gluaiseacht chaipitil, íocaíochtaí agus aistrithe agus bearta coimirce sealadacha

Luaitear sa chaibidil seo, má dhéantar idirbheart áirithe a léirscaoileadh faoin gcomhaontú (e.g. fiontar infheistíochta dírí coigríche a bhunú), nach mór an t-airgead is gá le haghaidh an idirbhirt a aistriú chomh maith (e.g. ranníocaíocht an infheisteora le caipiteal an chleamhnaithe eachtraigh, íocaíochtaí i ndáil le hidirbhearta eile, amhail trádáil in earraí). Ag an am céanna, ceadaíonn an chaibidil seo don dá thaobh bearta a dhéanamh más gá, agus a dhlíthe agus a rialacháin á gcur i bhfeidhm acu mar shampla maidir le féimheacht, trádáil nó déileáil in urrúis.

  1. Soláthar rialtais

Osclaíonn an tAontas agus an Nua-Shéalainn a margaí soláthair go cómhalartach thar a bhfuil cumhdaithe cheana faoi Chomhaontú na hEagraíochta Domhanda Trádála maidir le Soláthar Rialtais (GPA). Ceadaíonn an Nua-Shéalainn do chuideachtaí an Aontais tairiscint a chur isteach, ar comhchéim le cuideachtaí áitiúla, ar chonarthaí leis na húdaráis phoiblí uile a rialaítear a soláthar le rialacha soláthair. Mar chúiteamh air sin, osclaíonn an tAontas do sholáthróirí agus do sholáthraithe seirbhíse na Nua-Shéalainne soláthar na n-earraí agus na seirbhísí uile ag údaráis rialtais láir nach raibh cumhdaithe go fóill faoin gComhaontú maidir le Soláthar Rialtais, soláthar earraí a bhaineann leis an tsláinte (cógaisíocht agus feistí leighis) ag eintitis rialtais réigiúnacha, agus soláthar soláthraithe fóntais phoiblí a oibríonn i réimsí na gcalafort agus na n-aerfort.

  1. Iompar frithiomaíoch agus rialú cumasc

Chomhaontaigh an tAontas agus an Nua-Shéalainn go gcoinneofar dlíthe éifeachtacha iomaíochta ar bun sa dá dhlínse, ar dlínsí iad a chuireann údaráis atá neamhspleách go hoibríochtúil chun feidhme. Gníomhóidh na húdaráis sin ar bhealach trédhearcach agus neamh-idirdhealaitheach, agus cearta na cosanta á n-urramú acu. Déantar foráil sa chomhaontú freisin maidir le comhar idir na húdaráis.

  1. Fóirdheontais

Aithníonn an tAontas agus an Nua-Shéalainn go bhféadfadh fóirdheontais áirithe feidhmiú cuí na margaí a shaobhadh agus dochar a dhéanamh don chomhshaol, agus chuige sin chomhaontaigh siad nár cheart, i bprionsabal, aon fhóirdheontais a dheonú a dhéanfadh difear diúltach don iomaíocht nó don trádáil nó a dhéanfadh dochar don chomhshaol. Thairis sin, tháinig an tAontas agus an Nua-Shéalainn ar chomhaontú maidir le sásra cuimsitheach trédhearcachta trínar cheart fóirdheontais a dheonaítear do sholáthraithe earraí agus seirbhísí araon a chur ar fáil don phobal.

  1. Fiontair faoi úinéireacht stáit

Leagtar amach sa chomhaontú rialacha ceangailteacha maidir le hiompraíocht fiontar faoi úinéireacht stáit, monaplachtaí ainmnithe agus fiontar ar deonaíodh pribhléidí eisiacha nó speisialta dóibh. Áirithítear leis na rialacha cothrom iomaíochta trí cheangal a chur ar fhiontair faoi úinéireacht stáit gníomhú de réir breithnithe tráchtála agus neamh-idirdhealaithe. Ciallaíonn sé sin nach mór cinntí ceannaigh agus díola na bhfiontar faoi úinéireacht stáit a bheith spreagtha ar bhonn tráchtála, de réir phrionsabail an gheilleagair margaidh ar bhealach a ghníomhódh fiontar faoi úinéireacht phríobháideach.

  1. Maoin Intleachtúil

Chomhaontaigh an tAontas agus an Nua-Shéalainn forálacha cuimsitheacha maidir le maoin intleachtúil chun cearta maoine intleachtúla a chosaint agus a fhorfheidhmiú go héifeachtach lena spreagtar nuálaíocht agus cruthaitheacht do na tionscail faoi seach. Áirítear sa chomhaontú forálacha maidir le cóipcheart agus cearta gaolmhara, trádmharcanna, dearaí tionsclaíocha, cineálacha plandaí agus cosaint faisnéise neamhnochta, chomh maith le forálacha daingne maidir le forfheidhmiú maoine intleachtúla, lena n-áirítear bearta teorann. Maidir le tásca geografacha (TGanna), cosnaítear leis an gcomhaontú liosta iomlán fhíonta agus bhiotáillí an Aontais agus 163 de na tásca geografacha bia is cáiliúla de chuid an Aontais, agus déantar foráil maidir leis an deis níos mó tásca geografacha a chur leis amach anseo. Fágfaidh sé sin go mbeidh sé mídhleathach aithris a dhíol.

  1. Trádáil agus Forbairt Inbhuanaithe

Áirítear sa chomhaontú caibidil thiomnaithe maidir le Trádáil agus Forbairt Inbhuanaithe (TSD) lena gcumhdaítear saothar, cumhachtú na mban chomh maith le cúrsaí comhshaoil agus aeráide. Thairis sin, den chéad uair i gcomhaontú trádála an Aontais, foráiltear sa chaibidil maidir le trádáil agus forbairt inbhuanaithe go bhféadfaí smachtbhannaí trádála a bheith ann mar rogha dheiridh, i gcás sáruithe tromchúiseacha ar na príomhghealltanais maidir le trádáil agus forbairt inbhuanaithe. Cosnaíonn sé ceart an dá pháirtí rialáil a dhéanamh agus cuireann sé toirmeasc ar na páirtithe a ndlíthe a lagú nó gan iad a fhorfheidhmiú chun trádáil nó infheistíocht a spreagadh. Leis an gcomhaontú, tugtar ról gníomhach d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta maidir le faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme an chomhaontaithe.

  1. Maori

Aithníonn an tAontas agus an Nua-Shéalainn a thábhachtaí atá sé gur féidir le gach Nua-Shéalainn, na Maoraigh san áireamh, tairbhe a bhaint as na deiseanna trádála agus infheistíochta a ghabhann leis an gcomhaontú. Áirithítear le forálacha speisialta comhar maidir le trádáil i dtáirgí na Maorach a éascú agus faisnéis a mhalartú.

  1. Rannpháirtíocht na sochaí sibhialta

Leis an gcomhaontú, tugtar ról tábhachtach don tsochaí shibhialta maidir lena chur chun feidhme, lena n-áirítear i ndáil leis na forálacha maidir le Trádáil agus Forbairt Inbhuanaithe. Coinneoidh an tAontas agus an Nua-Shéalainn eagraíochtaí neamhrialtasacha, eagraíochtaí gnó agus eagraíochtaí fostóirí chomh maith le ceardchumainn gníomhach ar ábhair eacnamaíocha, forbartha inbhuanaithe, shóisialta, chearta an duine, chomhshaoil agus eile ar an eolas faoin gcaoi a bhfuil an comhaontú á chur chun feidhme acu. Beidh grúpaí sin na sochaí sibhialta in ann a dtuairimí a chur in iúl agus ionchur a chur ar fáil don phlé maidir leis an gcaoi a bhfuil an chuid sin den chomhaontú a bhaineann le trádáil á cur chun feidhme.

  1. Dea-Chleachtais Rialála agus Comhar Rialála

Cuireann an comhaontú trédhearcacht chun cinn sa phróiseas rialála, ag cinntiú go bhfuil faisnéis thráthúil ar fáil le comhairliúcháin phoiblí, measúnuithe tionchair ar bhearta rialála atá beartaithe agus athbhreithnithe ar bhearta rialála. Ina theannta sin, féadfaidh an Nua-Shéalainn agus an tAontas comhoibriú maidir le gníomhaíochtaí rialála leasa choitinn.

  1. Fiontair Bheaga agus Mheánmhéide

Tugtar aghaidh sa chomhaontú ar riachtanais shonracha na bhfiontar beag agus meánmhéide (FBManna). Ceanglaítear leis ar an dá pháirtí faisnéis a chur ar fáil maidir le rochtain ar an margadh ar shuíomh gréasáin FBM ar leith agus cruthaítear ‘Pointe Teagmhála do FBManna’ ar gach taobh chun comhoibriú chun bealaí a shainaithint do na cuideachtaí sin chun tairbhe a bhaint as na deiseanna a chuirtear ar fáil leis an gcomhaontú.

  1. Fuinneamh agus Amhábhair

Comhlánaíonn an chaibidil maidir le Fuinneamh agus Amhábhair forálacha caibidlí eile a bhaineann le fuinneamh (earraí, seirbhísí agus infheistíocht, bacainní teicniúla ar thrádáil, fiontair faoi úinéireacht stáit, soláthar) trí luach suntasach a sholáthar i roinnt réimsí. Leis an gcaibidil, cuirtear toirmeasc ar mhonaplachtaí onnmhairiúcháin le haghaidh fuinnimh nó amhábhar, cuirtear toirmeasc ar idirghabháil rialtais nach bhfuil údar léi i socrú praghsanna earraí fuinnimh agus amhábhar chomh maith le toirmeasc ar onnmhairiú nó ar dhéphraghsáil i gcás ina socrófaí praghsanna onnmhairiúcháin os cionn praghsanna intíre.

  1. Réiteach Díospóidí

Leis an gcomhaontú, cuirtear sásra cóir, éifeachtúil agus éifeachtach i bhfeidhm chun díospóidí a d’fhéadfadh teacht chun cinn maidir le léirmhíniú agus cur i bhfeidhm a fhorálacha a réiteach. I measc nithe eile, áirítear ann painéalaithe neamhspleácha agus próiseas cuí agus trédhearcacht a bhaineann le héisteachtaí oscailte, foilsiú cinntí, agus deis do pháirtithe leasmhara tuairimí a chur isteach i scríbhinn.

Bileoga eolais

Treoracha

Roinn an leathanach seo: