Umowa o partnerstwie i przejściowa umowa handlowa między UE a Mercosurem

Przejściowa umowa handlowa w skrócie

17 stycznia 2026 r. Unia Europejska (UE) i cztery państwa Mercosuru: Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj podpisały umowę o partnerstwie między UE a Mercosurem (EMPA) oraz przejściową umowę handlową (iTA). Ta ostatnia zostanie uchylona i zastąpiona po pełnej ratyfikacji EMPA.

W dniu 15 kwietnia 2025 r. zawiadomienie dotyczące tymczasowego stosowania przejściowej umowy handlowej od dnia 1 maja 2026 r. zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym (Dz.U. L, 2026/868).

Więcej informacji

W dniu 27 lutego 2026 r. przejściowa umowa handlowa została opublikowana w Dzienniku Urzędowym (Dz.U. L 2026/184). Aby zapoznać się z obszernym tekstem umowy, można przejść do strony UE-Mercosur: Tekst umowy. Tutaj tekst jest wygodnie podzielony na rozdziały i załączniki w celu ułatwienia konsultacji.

Poniższe streszczenie dotyczy poszczególnych rozdziałów iTA.

Najważniejsze informacje

Kraje Mercosuru tworzą razem szóstą co do wielkości gospodarkę na świecie, liczącą łącznie 270 mln mieszkańców.

Dwustronny handel towarami między UE a Mercosurem jest stosunkowo zrównoważony. W 2024 r. wywóz z UE do Mercosuru wyniósł około 55 mld EUR, a przywóz z Mercosuru – około 56 mld EUR.

Jeżeli chodzi o usługi, w 2023 r. UE wyeksportowała do Mercosuru około 29 mld euro, w porównaniu z 13 mld euro w imporcie, przy czym Brazylia odpowiada za ponad 70 proc. handlu usługami.

Szczególnie silne są powiązania inwestycyjne. UE jest największym inwestorem zagranicznym w Mercosur, a łączna wartość unijnych inwestycji wzrosła z 315 mld EUR w 2013 r. do około 384 mld EUR w 2023 r. Zapasy inwestycyjne Mercosuru w UE pozostają stosunkowo ograniczone.

W tym kontekście oczekuje się, że umowa wzmocni istniejące modele handlu i inwestycji przy jednoczesnej poprawie długoterminowej przewidywalności dla podmiotów gospodarczych.

Porozumienie:

• zwiększa dwustronny handel i inwestycje oraz obniża taryfowe i pozataryfowe bariery handlowe – zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw;
• tworzy bardziej stabilne i przewidywalne przepisy dotyczące handlu i inwestycji poprzez lepsze i surowsze przepisy, np. w dziedzinie praw własności intelektualnej (w tym oznaczeń geograficznych), norm bezpieczeństwa żywności, konkurencji i dobrych praktyk regulacyjnych; oraz
• promuje wspólne wartości i zrównoważony rozwój, w tym poprzez wzmocnienie praw pracowników, przeciwdziałanie zmianie klimatu, zapewnienie ochrony środowiska i zachęcanie do odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej.

Kluczowe elementy umowy

Handel towarami

Podstawowym celem jest stopniowe znoszenie lub obniżanie ceł. Po pełnym wdrożeniu umowa zniesie cła na 91 % wywozu z UE do Mercosuru i 92 % wywozu z Mercosuru do UE.

Mercosur całkowicie zniesie cła na większość produktów przemysłowych o kluczowym znaczeniu dla UE, natomiast UE stopniowo zniesie cła na wszystkie towary przemysłowe w okresie dziesięciu lat. W rolnictwie Mercosur będzie stopniowo liberalizować 93 % pozycji taryfowych dotyczących produktów rolno-spożywczych, podczas gdy UE zliberalizuje 82 % przywozu produktów rolnych, przyznając ograniczony dostęp do pozostałych produktów w ramach kontyngentów taryfowych.

Umowa dotyczy również ograniczeń wywozowych. Cła wywozowe na kluczowe surowce, takie jak soja lub skóry i skórki, zostaną obniżone lub zniesione. Argentyna, Urugwaj i Paragwaj całkowicie znoszą cła wywozowe na niektóre surowce krytyczne, natomiast Brazylia zobowiązuje się do częściowego zniesienia lub wprowadzenia wiążących górnych limitów. Ponadto porozumienie zakazuje wymogów dotyczących cen importowych i eksportowych oraz monopoli.

Reguły pochodzenia

Preferencyjny dostęp na mocy umowy jest uzależniony od przestrzegania reguł pochodzenia. Preferencje taryfowe będą miały zastosowanie wyłącznie do towarów pochodzących z UE lub Mercosuru. Umowa wprowadza nowoczesne zasady oparte na samocertyfikacji eksportera, w tym stosowanie systemu zarejestrowanych eksporterów UE (REX) lub równoważnych mechanizmów.

Ułatwienia celne i handlowe

Postanowienia dotyczące ułatwień celnych i handlowych wykraczają poza istniejące zobowiązania w ramach WTO i mają na celu ograniczenie biurokracji, przyspieszenie odprawy celnej i zwiększenie przejrzystości. Środki obejmują automatyzację procedur, wzmocnioną współpracę celną i regularne przeglądy wdrażania.

Bariery techniczne w handlu

Bariery techniczne dla dyscyplin handlowych mają na celu zmniejszenie niepotrzebnych rozbieżności regulacyjnych. Umowa promuje większe dostosowanie do norm międzynarodowych, ulepszone procedury oceny zgodności oraz, w niektórych obszarach, akceptację przez Mercosur wyników badań zgodności UE. Przepisy dotyczące oznakowania i etykietowania mają na celu zmniejszenie kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez eksporterów.

Środki sanitarne i fitosanitarne

Umowa zawiera kompleksowe postanowienia dotyczące środków sanitarnych i fitosanitarnych. Potwierdza rygorystyczne unijne normy sanitarne i fitosanitarne, które pozostają niezbywalne, i zachowuje prawo UE do regulacji w oparciu o zasadę ostrożności. Cały przywóz musi być w pełni zgodny z unijnymi przepisami dotyczącymi przywozu.

Dialogi dotyczące kwestii związanych z łańcuchem rolno-spożywczym

UE i kraje Mercosuru uzgodniły, że zaangażują się w dialog w celu wzmocnienia wzajemnego zaufania i zrozumienia, a także w celu wymiany informacji na temat dobrostanu zwierząt, wykorzystania biotechnologii w rolnictwie, walki z opornością na antybiotyki oraz kwestii naukowych związanych z bezpieczeństwem żywności oraz zdrowiem zwierząt i roślin.

Ochrona handlu i globalne środki ochronne oraz dwustronne środki ochronne

Porozumienie potwierdza dostępność środków antydumpingowych i wyrównawczych zgodnych z zasadami WTO oraz wprowadza dwustronne zabezpieczenia. W przypadku rolnictwa szczegółowe dwustronne rozporządzenie ochronne zapewnia dodatkową ochronę przed nagłym wzrostem przywozu, z jasno określonymi czynnikami uruchamiającymi, wzmocnionym monitorowaniem i ewentualnym ograniczonym w czasie zawieszeniem preferencji.

Handel usługami i zakładanie przedsiębiorstw

W zakresie usług i przedsiębiorczości Mercosur podejmuje zobowiązania w odniesieniu do wszystkich rodzajów dostaw, w tym liberalizacji inwestycji. Umowa zwiększa pewność prawa, przejrzystość i współpracę regulacyjną w obszarach takich jak telekomunikacja, usługi finansowe i handel elektroniczny, jednocześnie wyraźnie wykluczając liberalizację usług publicznych. Przepisy dotyczące handlu elektronicznego zakazują nieuzasadnionych barier, zapewniają ważność prawną umów elektronicznych i zwiększają ochronę konsumentów.

Transakcje na rachunkach bieżących i przepływ kapitału

UE i państwa Mercosuru uzgodniły swobodny przepływ kapitału w celu dokonywania inwestycji bezpośrednich, co obejmuje również likwidację lub repatriację takiego kapitału. Każda ze stron zezwala również na wszelkie płatności i przelewy w walutach w pełni wymienialnych związane z transakcjami na rachunkach bieżących objętymi zakresem umowy.

Zamówienia publiczne

Umowa ma na celu zapewnienie wzajemnego i niedyskryminacyjnego dostępu do rynków zamówień publicznych w Unii Europejskiej i Mercosuru. Porozumienie przyznaje traktowanie narodowe lokalnym dostawcom, towarom i usługom, uniemożliwiając rządom faworyzowanie operatorów krajowych w stosunku do zagranicznych konkurentów po spełnieniu kryteriów dotyczących siedziby.

Dla wykonawców z UE oznacza to znaczne otwarcie możliwości udzielania zamówień na rynkach Mercosuru, które tradycyjnie charakteryzowały się ograniczoną przejrzystością i ograniczonym udziałem zagranicznym. Zobowiązania obejmują zamówienia na szczeblu instytucji rządowych na szczeblu centralnym oraz, w niektórych przypadkach, podmioty poniżej szczebla centralnego i przedsiębiorstwa publiczne. Z perspektywy rynku oczekuje się, że przepisy te poprawią przewidywalność i neutralność konkurencyjną w procedurach przetargowych, w szczególności w odniesieniu do zamówień dotyczących infrastruktury, transportu, energii i usług publicznych.

Prawa własności intelektualnej

Przewidziano kompleksowe zasady obejmujące pełne spektrum ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej, w tym prawa autorskie, znaki towarowe, wzory i patenty. Zwiększa ona pewność prawa dla posiadaczy praw dzięki jasnym zobowiązaniom i mechanizmom współpracy, wspieranym przez cywilne i administracyjne przepisy wykonawcze.

Szczególne znaczenie ma specjalna sekcja poświęcona oznaczeniom geograficznym. Umowa zapewnia skuteczne uznawanie i ochronę 344 unijnych oznaczeń geograficznych i 220 oznaczeń geograficznych Mercosuru, przy czym ochrona jest porównywalna z ochroną na poziomie UE. Ochrona ma zastosowanie od wejścia w życie w odniesieniu do większości wymienionych nazw, z ograniczonymi wyjątkami dotyczącymi wcześniejszego używania lub wcześniejszych praw. Umowa chroni nazwy oznaczeń geograficznych przed niewłaściwym wykorzystaniem, imitacją i przywołaniem oraz przewiduje egzekwowanie administracyjne oprócz sądowych środków ochrony prawnej, w tym środków stosowanych na granicach. Umożliwia również dodanie w przyszłości dodatkowych nazw oznaczeń geograficznych.

Małe i średnie przedsiębiorstwa

Uznając wyzwania, przed którymi stoją mniejsze podmioty, umowa zawiera specjalny rozdział dotyczący małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Jego celem jest zapewnienie, aby MŚP mogły skutecznie korzystać z możliwości stwarzanych przez umowę.

Kluczowe środki obejmują zwiększoną wymianę informacji na temat warunków dostępu do rynku oraz utworzenie baz danych zawierających informacje na temat taryf, podatków i reguł pochodzenia na poziomie linii taryfowej. W rozdziale tym ustanowiono również współpracę dwustronną w celu zapewnienia uwzględnienia interesów MŚP podczas wdrażania. Przepisy te, choć nie tworzą nowych praw dostępu do rynku, mają na celu zmniejszenie praktycznych barier utrudniających uczestnictwo w handlu między UE a Mercosurem.

Konkurencja

Aby zapewnić równe warunki działania, obie strony są zobowiązane do utrzymania kompleksowego prawa konkurencji i niezależnych organów ds. konkurencji. Umowa nie harmonizuje reguł konkurencji, ale ustanawia ramy współpracy i dialogu między organami.

Kluczowe elementy obejmują konsultacje dwustronne w przypadkach praktyk antykonkurencyjnych, które mogą wpływać na handel lub inwestycje między stronami, a także wymianę informacji niepoufnych. W przypadku przedsiębiorców i inwestorów przepisy te mają na celu ograniczenie ryzyka związanego z zakłóceniami rynku wynikającymi z karteli, nadużywania pozycji dominującej lub antykonkurencyjnych połączeń, przy jednoczesnym zachowaniu autonomii egzekwowania przepisów na szczeblu krajowym.

Dotacje

Umowa odnosi się do potencjalnych zakłócających handel skutków wsparcia ze strony państwa, uznając jednocześnie, że dotacje mogą być niezbędne do osiągnięcia uzasadnionych celów polityki publicznej, takich jak rozwój przemysłu, ochrona środowiska lub spójność społeczna.

Zamiast narzucać ścisłe zakazy, umowa ustanawia mechanizm współpracy między stronami. Mechanizm ten koncentruje się na przejrzystości, wymianie informacji i dialogu dotyczącym praktyk w zakresie dotacji i systemów kontroli.

Porozumienie sygnalizuje zwiększoną kontrolę zakłóceń związanych z dotacjami w czasie, przy jednoczesnym utrzymaniu przestrzeni politycznej dla rządów. Stanowi on również podstawę przyszłej współpracy w zakresie przejrzystości dotacji.

Przedsiębiorstwa państwowe

Specjalny rozdział reguluje działalność handlową przedsiębiorstw i przedsiębiorstw państwowych. Zainteresowane przedsiębiorstwa są zobowiązane do działania zgodnie ze względami handlowymi przy zakupie i sprzedaży, pod warunkiem że takie transakcje nie służą wypełnieniu obowiązku świadczenia usługi publicznej. Zakres stosowania nie obejmuje sektora obronnego, usług publicznych ani przedsiębiorstw o obrotach poniżej 200 mln specjalnych praw ciągnienia. Wyraźnie potwierdza się, że strony mogą nadal zakładać przedsiębiorstwa państwowe lub utrzymywać monopole. Przepisy dotyczące przejrzystości umożliwiają wymianę informacji w przypadku potencjalnego konfliktu interesów.

Handel i zrównoważony rozwój

W umowie zawarto zobowiązania dotyczące praw pracowniczych i ochrony środowiska. Strony zobowiązują się do przestrzegania i skutecznego wdrażania międzynarodowych konwencji dotyczących pracy i wielostronnych umów środowiskowych, w tym porozumienia klimatycznego z Paryża.

Uznanie porozumienia paryskiego za zasadniczy element ogólnego porozumienia jest istotną innowacją. Pozwala on na częściowe lub całkowite zawieszenie umowy, jeżeli strona wycofa się z porozumienia paryskiego lub podważy je, nie działając w dobrej wierze. Ponadto umowa zawiera prawnie wiążące zobowiązania dotyczące wylesiania, w tym zobowiązania do podjęcia środków mających na celu powstrzymanie wylesiania od 2030 r. Po raz pierwszy takie zobowiązania są zawarte w prawnie egzekwowalnej umowie handlowej, a nie w deklaracjach politycznych.

Przejrzystość

Umowa ma na celu promowanie przewidywalnego i opartego na zasadach otoczenia regulacyjnego dla podmiotów gospodarczych. Wymaga on elektronicznej publikacji środków związanych z handlem, wyznaczenia punktów kontaktowych ds. zapytań oraz obiektywnego i bezstronnego administrowania przepisami.

Przewidziano w nim również mechanizmy odwoławcze i odwoławcze w decyzjach administracyjnych związanych z handlem. W przypadku przedsiębiorców przepisy te zmniejszają asymetrię informacyjną i niepewność regulacyjną, zwłaszcza na rynkach, na których dostęp do terminowych i wiarygodnych informacji regulacyjnych jest tradycyjnie ograniczony.

Wyjątki

Strony mogą odstąpić od zobowiązań handlowych ze względów bezpieczeństwa lub w celu ochrony porządku publicznego. Kluczowe przepisy obejmują ochronę podstawowych interesów bezpieczeństwa, takich jak obrona lub zarządzanie kryzysowe, a także możliwość przyjęcia środków ochrony środowiska i zdrowia (zgodnie z zasadami GATT). Ponadto umowa reguluje ochronę informacji poufnych, suwerenność podatkową w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania oraz mechanizmy na wypadek sytuacji nadzwyczajnych. Środki zgodne ze zwolnieniami WTO uznaje się za zgodne. Zapewnia się również, aby wyjątki nie prowadziły do arbitralnej dyskryminacji.

Rozstrzyganie sporów

Ustanawia się procedury rozstrzygania sporów dotyczących interpretacji lub stosowania jego postanowień. Przewidziano w nim konsultacje, organy arbitrażowe, wiążące sprawozdania, zasady przejrzystości oraz kodeks postępowania dla członków organów arbitrażowych. Alternatywnym sposobem rozstrzygania sporów jest również mechanizm mediacji.

Porozumienie obejmuje mechanizm skarg niezwiązanych z naruszeniem, wzorowany ściśle na systemie WTO. Umożliwia to stronie dochodzenie środków zaradczych w przypadku, gdy oczekiwane korzyści zostaną zniweczone lub osłabione przez środki, które formalnie nie naruszają umowy. Takie zarzuty ograniczają się jednak do wyjątkowych i ściśle określonych okoliczności.

Przepisy instytucjonalne

Ustanawia się ramy instytucjonalne w celu nadzorowania wdrażania, w tym wspólne organy, regularne przeglądy i mechanizmy dialogu.

Postanowienia ogólne i końcowe

Rozdział dotyczący postanowień ogólnych i końcowych dotyczy terytorialnego stosowania, tymczasowego stosowania i związku z innymi umowami, wypełniania obowiązków, praw prywatnych, a także przystąpienia nowych państw członkowskich do UE lub państw-stron Mercosuru. Zawiera ona również postanowienia dotyczące czasu trwania, wypowiedzenia i języków autentycznych oraz odnosi się do załączników, dodatków i protokołów jako integralnej części umowy.

Porozumienie w sprawie preferencyjnego pochodzenia i zniesienia ceł

Preferencyjne traktowanie

Wzajemne przyznawanie preferencyjnych stawek celnych między czterema krajami Mercosuru a Unią Europejską (UE) w celu zacieśnienia stosunków handlowych.

Znoszenie ceł

Demontaż taryf rozpoczyna się od dnia 1 maja 2026 r., zgodnie z rozdziałem 2, art. 2.4 i załącznikiem 2-A do umowy.

Mercosur: Znoszenie ceł przywozowych odbywa się zgodnie ze specyfikacjami zawartymi w rozdziale 2, art. 2.4 oraz w dodatku 2-A-2 do załącznika 2-A.

UE: Znoszenie ceł jest zgodne z rozdziałem 2, art. 2.4, wraz z załącznikiem 2-A, dodatek 2-A-1.

Zniesienie należności celnych wywozowych w Mercosur jest określone w oddzielnym załączniku 2-B.

Rozporządzenie w sprawie pochodzenia

Rozporządzenia dotyczące pochodzenia przedstawiono w rozdziale 3 sekcje A–C umowy, w tym reguły pochodzenia dotyczące poszczególnych produktów w załączniku 3-B i uwagi wprowadzające do nich w załączniku 3-A. Szczególne ustalenia dotyczące reguł pochodzenia dla niektórych produktów pochodzących z Mercosuru określono w załączniku 3-B-1.

• Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 14 (rozdział 3)
• Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 2156 (załącznik 3-A).
• Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 2163 (załącznik 3-B).
• Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 2215 (załącznik 3-B-1).

Dowody pochodzenia

Formalne: Przewidziane jedynie tymczasowo (trzy lata, które mogą zostać przedłużone na maksymalny okres dwóch lat) w odniesieniu do przywozu do Unii Europejskiej pochodzącego z krajów Mercosuru. Zob. załącznik 3-D (Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 2219).

Nieformalne: Oświadczenie o pochodzeniu

Tekst oświadczenia: Odniesienie do załącznika 3-C (Dz.U. L 2026/184 z 27.2.2026, s. 2216)

Pojedyncze oświadczenia o pochodzeniu są dopuszczalne w przypadku przywozu partiami produktów zdemontowanych lub niezmontowanych sklasyfikowanych w sekcjach XV–XXI HS.

Ważność: Oświadczenia o pochodzeniu są ważne przez 12 miesięcy.

Zwolnienia: Nieformalne oświadczenie o pochodzeniu jest dozwolone w przypadku transakcji niehandlowych obejmujących małe paczki od osób prywatnych do osób prywatnych i bagażu osobistego podróżnych, z zastrzeżeniem odpowiednich progów wartości w kraju przywozu.

Reguły pochodzenia

• Tolerancja ogólna: 10 % ceny ex-works, z wyjątkiem produktów objętych działami 50–63 HS, w odniesieniu do których stosuje się tolerancje określone w uwagach 6 i 7 do załącznika 3-A.
• Próg dla zestawów: 15 % ceny ex-works komponentów niepochodzących.
• Zasada terytorialności: Zgodność jest obowiązkowa.
• Brak manipulacji: Zgodność jest obowiązkowa.
• Zakaz zwrotu: Nie dotyczy.
• Segregacja księgowa: Ma zastosowanie do materiałów zamiennych, jeżeli do zarządzania zapasami stosowana jest metoda rozdzielności księgowej, która jest zgodna z ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości na terytorium danej Strony.

Kumulacja

Zezwala się na dwustronną kumulację między UE a Mercosurem, co ułatwia usprawnienie stosunków handlowych.